ابو القاسم سلطانى
363
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
لازم به ذكر است كه شيرخشت به صورت شيرخشك در زبان عربى وارد شده است و در كتب قديم به دو صورت شيرخشت و شيرخشك آمده است . موارد مصرف درمانى شيرخشت در طب سنتى : در قرن سوم هجرى اخوينى آن را براى لينت دادن مزاج و تسكين و رفع حالت بحران بيماريها توصيه نموده 1 * و در صيدنه ابو ريحان از آن بهعنوان داروئى جليل القدر و سودمند كه در تبهاى ناشى از بيماريهاى كبد از جمله ورم آن ، سرفه شخص گرممزاج و ناراحتىهاى سينه موثر مىباشد و طبيعت را به حالت اعتدال درمىآورد ياد شده است 2 * . شيرخشك [ شيرخشت ] از ترنجبين قوىتر عمل مىكند 3 * . طبيعت آن گرم معتدل مىباشد و از سيه چوب حاصل مىشود 4 * . شيرخشت تقويتكننده نيروى جنسى ، كبد ، معده ، احشاء و در التهاب كبد و ورم آن با ماء الشعير بهترين دارو و غذا مىباشد ، مخلوط آن با شير چهره را طراوت مىبخشد ولى نفاخ و ايجادكننده صدا در شكم و معده مىباشد و روغن بادام زيان آن را دفع مىكند و همانطورى كه ابن سينا گفته است براى قولنج زيان دارد 5 * . شيرخشت مسهل صفرا مىباشد و مهمترين مسهل براى كودكان و پيران و مبتلا به تبهاى تند و گرم اشخاص گرممزاج مىباشد ، شيرخشت اسپرم را رقيق و انزال را سريع مىكند . براى جلوگيرى از زيان آن را با روغن بادام و رازيانه مصرف مىكنند . مقدار خوراك آن 100 گرم مىباشد 6 * . مشهى ، مقوى معده و در تيفوئيد مصرف مىشود 7 * . امروزه شيرخشت بهعنوان يك ماده خنككننده ، ملين بسيار مناسب و تببر مصرف سنتى دارد و مىتواند انسان را به ميزان 15 درصد در برابر تشعشعات اتمى مصون نمايد 8 * . تركيبات شيميائى : شيرخشت داراى 37 درصد گلوكز ، 12 درصد ساكارز و فروكتوز مىباشد . ( 1 * ) - هدايه المتعلمين ص 157 ، 725 ( 2 * ) - تت صيدنه عپ 425 ( 3 * ) - از قانون عب 437 ( 4 * ) - از اختيارات 263 ( 5 * ) - تحفه حكيم مومن 169 ( 6 * ) - مخزن 361 ( 7 * ) - هوپر 106 ( 8 * ) - گياهان داروئى سنتى ايران ، 143